De Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) regelt het onafhankelijk publiek toezicht op accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten, zoals de controle van de jaarrekening van grote ondernemingen. Het toezicht ligt bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Per 1 januari 2027 verandert er veel: dan treedt de Wijzigingswet accountancysector in werking, met strengere eisen aan governance en kwaliteit. In dit artikel lees je wat de Wet toezicht accountantsorganisaties regelt, voor wie de wet geldt en wat er verandert.
Wat is de Wet toezicht accountantsorganisaties?
De Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) is de Nederlandse wet die bepaalt aan welke eisen accountantsorganisaties moeten voldoen om wettelijke controles te mogen verrichten, en hoe de AFM daarop toezicht houdt. Het doel is het vertrouwen van het maatschappelijk verkeer in de financiële verantwoording van ondernemingen te waarborgen. Beleggers, banken en andere gebruikers van een jaarrekening moeten erop kunnen vertrouwen dat de controle onafhankelijk en vakbekwaam is uitgevoerd.
De Wta is op 28 juni 2005 aangenomen en op 1 oktober 2006 in werking getreden. Daarvoor was het toezicht op accountants vooral een zaak van de beroepsorganisaties zelf. Met de Wta kwam er onafhankelijk publiek toezicht, naar aanleiding van boekhoudschandalen in binnen- en buitenland.
De wet wordt aangevuld met het Besluit toezicht accountantsorganisaties (Bta), waarin de eisen verder zijn uitgewerkt, en met beroepsregels van de NBA.
Voor wie geldt de Wta?
De Wta geldt voor accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten, en voor de externe accountants die bij die organisaties werken. Accountantskantoren die geen wettelijke controles uitvoeren, bijvoorbeeld kantoren die alleen samenstellen of fiscaal advies geven, vallen er niet onder.
Vergunning: regulier en OOB
Een accountantsorganisatie mag alleen wettelijke controles verrichten met een vergunning van de AFM. Er zijn twee soorten:
Reguliere vergunning | OOB-vergunning | |
|---|---|---|
Voor controles bij | Grote en middelgrote ondernemingen, pensioenfondsen, woningcorporaties | Organisaties van openbaar belang (OOB's): beursgenoteerde ondernemingen, banken en verzekeraars |
Aanvullende eisen | Basiseisen uit de Wta en het Bta | Strengere eisen, zoals kantoorrotatie en een verbod op bepaalde adviesdiensten naast de controle |
Alle accountantsorganisaties met een vergunning staan in een openbaar register van de AFM.
Aan welke eisen moet een accountantsorganisatie voldoen?
De Wta en het Bta stellen eisen aan de organisatie en aan de uitvoering van controles. De belangrijkste zijn:
- Een beheerste en integere bedrijfsvoering: de organisatie heeft procedures om risico's te beheersen, inclusief een stelsel van kwaliteitsbeheersing.
- Onafhankelijkheid: accountants en de organisatie mogen geen belangen hebben die hun oordeel kunnen beïnvloeden, zoals een materieel belang in een gecontroleerde onderneming.
- Vakbekwaamheid: externe accountants moeten voldoende kennis en ervaring hebben, en hun vakbekwaamheid op peil houden.
- Betrouwbaarheid van beleidsbepalers: de personen die het dagelijks beleid bepalen, moeten betrouwbaar zijn, en worden daar door de AFM op getoetst.
- Geheimhouding: gegevens van cliënten worden vertrouwelijk behandeld.
- Melding van incidenten: bepaalde incidenten, zoals ernstige fouten in een controle of fraude, moeten worden gemeld bij de AFM.
Wat verandert er per 1 januari 2027?
Op 1 januari 2027 treedt de Wijzigingswet accountancysector in werking, samen met een wijzigingsbesluit en een regeling over kwaliteitsindicatoren. De wet volgt op de aanbevelingen van de Commissie toekomst accountancysector uit 2020. De belangrijkste wijzigingen zijn:
- Strenger intern toezicht: de grootste accountantsorganisaties, waaronder organisaties met ten minste 150 wettelijke controles per boekjaar, moeten een versterkt intern toezichtorgaan instellen.
- Kwaliteitsindicatoren: accountantsorganisaties gaan rapporteren over vastgestelde kwaliteitsindicatoren.
- Medeverantwoordelijkheid: de verantwoordelijkheid van de organisatie zelf voor de kwaliteit van elke wettelijke controle wordt verduidelijkt.
- Meer toezicht door de AFM: de AFM gaat toezicht houden op de naleving van wet- en regelgeving door niet-OOB-accountantsorganisaties.
Wat is het verschil tussen de Wta en de Wwft?
De Wta gaat over de kwaliteit en integriteit van wettelijke controles; de Wwft gaat over het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering. Ook de toezichthouders verschillen.
Wta | Wwft | |
|---|---|---|
Doel | Kwaliteit en onafhankelijkheid van wettelijke controles | Voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering |
Voor wie (accountancy) | Accountantsorganisaties met een vergunning voor wettelijke controles | Alle accountants en accountantskantoren |
Toezichthouder | AFM | Bureau Financieel Toezicht (BFT) |
Een accountantskantoor met een Wta-vergunning heeft dus met twee toezichthouders te maken, elk met eigen eisen aan dossiers en procedures.
Wat betekent de Wta in de praktijk?
Voor een accountantsorganisatie draait de Wta om aantoonbaarheid. De AFM wil kunnen zien dat het stelsel van kwaliteitsbeheersing werkt, dat onafhankelijkheid is getoetst en dat elke controle goed is gedocumenteerd. Met de Wijzigingswet accountancysector neemt die nadruk verder toe.
In het kort
- De Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) regelt het onafhankelijk publiek toezicht op accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten.
- De wet is op 28 juni 2005 aangenomen, geldt sinds 1 oktober 2006 en het toezicht ligt bij de AFM.
- Accountantsorganisaties hebben een reguliere of een OOB-vergunning nodig.
- De belangrijkste eisen gaan over een beheerste en integere bedrijfsvoering, onafhankelijkheid, vakbekwaamheid en geheimhouding.
- Per 1 januari 2027 treedt de Wijzigingswet accountancysector in werking, met strenger intern toezicht, kwaliteitsindicatoren en meer AFM-toezicht.
- Voor de Wwft vallen accountants onder het BFT, niet onder de AFM.
Veelgestelde vragen over de Wta
Een wettelijke controle is een controle van de jaarrekening die op grond van de wet verplicht is, bijvoorbeeld voor grote en middelgrote ondernemingen. Alleen een externe accountant die werkt bij een accountantsorganisatie met een AFM-vergunning mag deze controle uitvoeren.
Een OOB is een organisatie van openbaar belang. Daaronder vallen onder meer beursgenoteerde ondernemingen, banken en verzekeraars. Voor de controle van een OOB gelden strengere eisen, en de accountantsorganisatie heeft een speciale OOB-vergunning nodig.
Het Besluit toezicht accountantsorganisaties (Bta) is een algemene maatregel van bestuur die de eisen uit de Wta verder uitwerkt, bijvoorbeeld over het stelsel van kwaliteitsbeheersing, onafhankelijkheid en het melden van incidenten.
Disclaimer
De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld ter algemene voorlichting. Het mag niet worden beschouwd als bindend fiscaal, juridisch of financieel advies. Hoewel we ernaar streven dat de inhoud actueel en correct is, kunnen er geen rechten aan worden ontleend. Voor advies op maat, afgestemd op de specifieke situatie van uw organisatie, raden wij aan contact op te nemen met een bevoegde adviseur of specialist.
