De Autoriteit Financiële Markten (AFM) is de Nederlandse gedragstoezichthouder voor de financiële sector. De AFM ziet erop toe dat financiële markten eerlijk en transparant werken, en dat consumenten en beleggers zorgvuldig worden behandeld. Werk je in compliance bij een accountantskantoor, bank of geldverstrekker? Dan bepaalt het AFM-toezicht voor een groot deel welke regels je naleeft en hoe je dat aantoont. In dit artikel lees je wat de AFM doet, waar het toezicht op ziet en wat het voor jouw organisatie betekent.
- Wat is de Autoriteit Financiële Markten (AFM)?
- Op welke financiële markten houdt de AFM toezicht?
- Wat is het verschil tussen de AFM en DNB?
- Hoe houdt de AFM toezicht?
- Wat doet de AFM bij de Wwft?
- Hoe houdt de AFM toezicht op accountantsorganisaties?
- Wat betekent AFM-toezicht voor jouw compliance?
- Hoe meld je misstanden bij de AFM?
- In het kort
- Veelgestelde vragen over de AFM
Wat is de Autoriteit Financiële Markten (AFM)?
De Autoriteit Financiële Markten is een zelfstandig bestuursorgaan dat in Nederland toezicht houdt op het gedrag van partijen op de financiële markten. De AFM werkt onafhankelijk van de overheid en stelt zelf haar prioriteiten. Wel benoemt de minister van Financiën het bestuur en de leden van de raad van toezicht.
De AFM bestaat sinds 1 maart 2002. Toen werd de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE), die tot dan toe vooral de effectenhandel controleerde, omgevormd tot de AFM. Sindsdien is het takenpakket flink gegroeid, onder meer met toezicht op financiële dienstverlening, financiële verslaggeving en accountantsorganisaties.
De wettelijke basis ligt vooral in de Wet op het financieel toezicht (Wft) uit 2007. Volgens artikel 1:25, lid 1, Wft richt het gedragstoezicht zich op ordelijke en transparante marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en een zorgvuldige behandeling van cliënten. Op die manier draagt de AFM bij aan vertrouwen in de financiële sector.
Op welke financiële markten houdt de AFM toezicht?
De AFM houdt toezicht op vrijwel alle financiële markten in Nederland: sparen, beleggen, verzekeren, lenen, pensioenen, kapitaalmarkten, assetmanagement, en accountantsorganisaties en verslaggeving. Het toezicht raakt daarmee zowel consumenten als professionele partijen.
Per markt ligt de nadruk anders:
- Sparen en lenen: de AFM controleert of banken en kredietverstrekkers duidelijke informatie geven en verantwoord krediet verstrekken, bijvoorbeeld bij hypotheken.
- Beleggen en assetmanagement: beleggingsondernemingen en beheerders van beleggingsinstellingen hebben toestemming van de AFM nodig en moeten hun klanten zorgvuldig behandelen.
- Verzekeren en pensioenen: de AFM let erop dat aanbieders en financieel adviseurs producten en advies leveren die bij de klant passen.
- Kapitaalmarkten: de AFM bewaakt eerlijk handelen op de beurs en treedt op tegen marktmisbruik, zoals handelen met voorkennis.
- Verslaggeving en accountancy: de AFM ziet toe op de financiële verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen en op kantoren die wettelijke controles uitvoeren.
Het doel is steeds hetzelfde. Consumenten en beleggers moeten erop kunnen vertrouwen dat er eerlijke markten zijn, en dat ze hun financiële keuzes maken op basis van juiste informatie.
Wat is het verschil tussen de AFM en DNB?
De AFM houdt toezicht op het gedrag van financiële partijen, De Nederlandsche Bank (DNB) op hun financiële gezondheid. Deze verdeling heet het twin peaks-model. Nederland werkt hier sinds 2002 mee.
AFM | DNB | |
|---|---|---|
Soort toezicht | Gedragstoezicht | Prudentieel toezicht |
Kernvraag | Behandelt de instelling klanten eerlijk en geeft ze juiste informatie? | Is de instelling financieel solide genoeg om haar verplichtingen na te komen? |
Voorbeeld | Passend hypotheekadvies, heldere productinformatie | Kapitaalbuffers en solvabiliteit van een bank |
Een bank valt dus onder beide. DNB beoordeelt of de bank genoeg kapitaal heeft, terwijl de AFM kijkt of de bank haar producten eerlijk verkoopt. De twee toezichthouders werken samen op basis van een convenant en stemmen hun aanpak op elkaar af.
Hoe houdt de AFM toezicht?
De AFM houdt toezicht in drie stappen: ze laat partijen toe tot de markt, controleert doorlopend of ze de regels naleven en grijpt in bij overtredingen. Het toezicht is risicogebaseerd. De AFM richt zich dus vooral op partijen en onderwerpen met de grootste risico's.
Toelating en registers
Veel financiële ondernemingen mogen pas aan de slag met een vergunning van de AFM. Denk aan beleggingsondernemingen, beheerders van beleggingsinstellingen en financieel dienstverleners. Alle toegelaten partijen staan in de openbare registers van de AFM. Daarin kun je nagaan of een aanbieder toestemming heeft voor de diensten die hij aanbiedt. Daarnaast kan de AFM het publiek waarschuwen voor partijen die zonder toestemming actief zijn.
Doorlopend toezicht
Na de toelating blijft de AFM het gedrag van ondernemingen volgen. Ze doet onderzoek bij individuele partijen, stuurt periodiek vragenlijsten en voert thema-onderzoeken uit bij een hele sector. Ook publiceert de AFM leidraden waarin ze uitlegt hoe zij wettelijke normen toepast. Zo houd je zicht op nieuwe ontwikkelingen in het toezicht.
Handhaving: van aanwijzing tot boete
Stelt de AFM een overtreding vast, dan kan ze kiezen uit verschillende instrumenten:
- Aanwijzing: een besluit waarin staat wat de onderneming moet doen en binnen welke termijn.
- Last onder dwangsom: de onderneming moet de overtreding herstellen, anders betaalt ze een geldbedrag.
- Bestuurlijke boete: een straf voor een overtreding die al heeft plaatsgevonden.
- Openbaarmaking: de AFM kan opgelegde boetes en lasten onder dwangsom publiceren.
In het uiterste geval trekt de AFM een vergunning in. Boetes en publicaties hebben dus niet alleen financiële gevolgen. Ze raken ook direct het vertrouwen van klanten in je organisatie.
Wat doet de AFM bij de Wwft?
De AFM houdt toezicht op de naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en de Sanctiewet 1977, maar alleen bij een specifieke groep instellingen. Dat zijn onder meer beleggingsondernemingen, (beheerders van) beleggingsinstellingen, icbe's en financiële dienstverleners die bemiddelen in levensverzekeringen.
Voor andere Wwft-instellingen is een andere toezichthouder verantwoordelijk. Banken en verzekeraars vallen voor de Wwft onder DNB. Accountants, belastingadviseurs en notarissen vallen onder het Bureau Financieel Toezicht (BFT). Het is daarom belangrijk dat je weet welke toezichthouder voor jouw organisatie geldt.
Kun je het cliëntenonderzoek niet afronden, dan mag je niet met de klant doorgaan. Vooral de vastlegging blijkt lastig. De AFM wil uit het dossier kunnen afleiden waarom je een klant hebt geaccepteerd en hoe je het risicoprofiel hebt bepaald. Ontbreekt die onderbouwing, dan is je klantonderzoek voor de AFM niet aantoonbaar.
Hoe houdt de AFM toezicht op accountantsorganisaties?
De AFM houdt toezicht op accountantsorganisaties die wettelijke controles uitvoeren, zoals de controle van de jaarrekening van grote ondernemingen. Dat gebeurt op basis van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), die sinds 2006 geldt.
Alleen kantoren met toestemming van de AFM mogen wettelijke controles uitvoeren. De AFM kijkt onder meer naar de kwaliteit van de controles, de onafhankelijkheid van accountants en een beheerste en integere bedrijfsvoering. Controles bij organisaties van openbaar belang, zoals banken, verzekeraars en beursgenoteerde ondernemingen, krijgen extra aandacht. Kantoren die geen wettelijke controles uitvoeren, vallen niet onder de Wta.
Let op het verschil met de Wwft: voor de naleving van de Wwft vallen accountants onder het BFT, niet onder de AFM. Voor een compliance officer bij een accountantskantoor met wettelijke controles betekent dat twee toezichthouders, elk met eigen eisen aan je dossiers.
Wat betekent AFM-toezicht voor jouw compliance?
AFM-toezicht betekent dat je de regels niet alleen moet naleven, maar dat ook moet kunnen aantonen. De AFM beoordeelt je organisatie op wat er in je dossiers en systemen is vastgelegd, niet op wat je zegt te doen.
In de praktijk lopen compliance-teams vaak tegen dezelfde knelpunten aan:
- Versnipperde dossiers: klantdocumenten staan verspreid over mailboxen, netwerkmappen en losse systemen. Bij een onderzoek kost het dan dagen om een volledig dossier te reconstrueren.
- Handmatig werk: klantonderzoek, PEP- en sanctiechecks en periodieke reviews gebeuren met de hand. Dat kost tijd en vergroot de kans op fouten die pas bij een audit opvallen.
- Veranderende regels: als wet- en regelgeving verandert, moet je ook bestaande dossiers bijwerken. Zonder inzicht in je klantenbestand weet je niet welke klanten opnieuw beoordeeld moeten worden.
Hoe meld je misstanden bij de AFM?
Misstanden op de financiële markten meld je bij het Meldpunt Financiële Markten van de AFM, via de website van de AFM. Denk aan oplichting, beleggingsfraude, een aanbieder zonder toestemming of een vermoeden van marktmisbruik en andere misstanden.
De AFM behandelt geen individuele klachten en bemiddelt niet in geschillen tussen een consument en een financiële onderneming. Daarvoor kun je terecht bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). Meldingen gebruikt de AFM wel als signaal: veel meldingen over dezelfde partij of hetzelfde product kunnen aanleiding zijn voor een onderzoek.
Voor Wwft-instellingen geldt daarnaast een interne meldplicht. Je organisatie moet een procedure hebben waarmee medewerkers overtredingen van de Wwft anoniem en onafhankelijk intern kunnen melden.
In het kort
- De Autoriteit Financiële Markten (AFM) is sinds 2002 de gedragstoezichthouder voor de financiële markten in Nederland.
- De AFM houdt toezicht op onder meer beleggen, pensioenen, kapitaalmarkten, assetmanagement, verslaggeving en accountantsorganisaties.
- DNB bewaakt de financiële soliditeit van instellingen, de AFM hun gedrag tegenover klanten en de markt.
- Bij overtredingen kan de AFM een aanwijzing, last onder dwangsom of bestuurlijke boete opleggen, en die openbaar maken.
- Voor de Wwft is de AFM toezichthouder van onder meer beleggingsondernemingen en beleggingsinstellingen. Banken vallen onder DNB, accountants onder het BFT.
- Aantoonbare compliance draait om volledige, goed onderbouwde klantdossiers.
Veelgestelde vragen over de AFM
De AFM houdt toezicht op het gedrag van partijen op de Nederlandse financiële markten. Ze controleert of financiële ondernemingen klanten eerlijk behandelen, juiste informatie geven en zich aan de regels houden. Bij overtredingen kan de AFM onder meer boetes opleggen en die openbaar maken.
De AFM is een zelfstandig bestuursorgaan: een organisatie met wettelijke taken die onafhankelijk van de overheid werkt. De minister van Financiën benoemt wel het bestuur en de raad van toezicht. De kosten van het toezicht worden grotendeels betaald door de ondernemingen die onder toezicht staan.
De AFM houdt gedragstoezicht: ze kijkt hoe financiële ondernemingen met klanten en de markt omgaan. De Nederlandsche Bank houdt prudentieel toezicht: ze beoordeelt of instellingen financieel gezond zijn. Banken en verzekeraars vallen onder beide toezichthouders.
Alleen als je kantoor wettelijke controles uitvoert, zoals de controle van jaarrekeningen. Dan valt je kantoor onder de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) en houdt de AFM toezicht. Voor de Wwft valt elk accountantskantoor onder het Bureau Financieel Toezicht (BFT).
Je zoekt de onderneming op in de openbare registers van de AFM. Daarin staat of een partij is toegelaten en voor welke diensten. Ook DNB heeft een openbaar register, voor bijvoorbeeld banken en verzekeraars. Staat een partij er niet in, wees dan voorzichtig en meld het bij de AFM.
Disclaimer
De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld ter algemene voorlichting. Het mag niet worden beschouwd als bindend fiscaal, juridisch of financieel advies. Hoewel we ernaar streven dat de inhoud actueel en correct is, kunnen er geen rechten aan worden ontleend. Voor advies op maat, afgestemd op de specifieke situatie van uw organisatie, raden wij aan contact op te nemen met een bevoegde adviseur of specialist.
